حدیث ثقلین و اثبات مقام اهل بیت علیهم‌السلام

 

حدیث ثقلین یکی از احادیث بسیار معتبری است که شیعیان برای اثبات امامت به آن استناد می‌‌کنند. طبق این حدیث شریف پیامبر اکرم (ص) دو شیء گرانبها یعنی قرآن و عترت را برای ما باقی می‌‌گذارند و تأکید می‌‌کنند که این دو در کنار هم سعادت دنیا و آخرت انسانها را تأمین می‌‌کنند. گاهی چنین سؤالاتی پرسیده می‌‌شود:

  • آیا قرآن به تنهایی نمی‌‌تواند سعادت ما را تضمین کند؟
  • آیا قرآن نیاز به مفسر دارد؟ یا همه معارف قرآن برای همگان قابل دسترسی است؟
  • آیا از این حدیث می‌‌توان عصمت اهل بیت (ع) را برداشت کرد؟

همانطور که گفته شد حدیث ثقلین یکی از مدارک معتبری است که از آن برای اثبات امامت به عنوان یکی از ارکان مهم عقاید قرآنی استفاده می شود.

حدیث ثقلین به خوبی ثابت می‌‌کند که هدایت بشر بعد از پیامبر (ص) نیاز به دو رکن اساسی در کنار هم دارد. از طرفی اهل بیت و عترت پیامبر علیهم‌السلام در این حدیث به عنوان مفسرین قرآن و هادیان بشریت معرفی می‌‌شوند و علم قرآن نزد آنها است.

پاسخ این سوالات و نکات جالبی در مسأله امامت با این حدیث اثبات می‌‌شود که در ادامه بحث را به طور مفصل ادامه می دهیم.

ویدئوی حدیث ثقلین از دکتر سید محسن میرباقری

کلیپ حدیث ثقلین از دکتر سیدمحسن میرباقری – قسمتی از دوره سبک زندگی اسلامی

حدیث ثقلین

پیامبراکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گاهی با این عبارت و گاهی با عباراتی نزدیک به این، بارها فرمودند:

﴿إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي ما إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بهما لَنْ تَضلُّوا أبَداً و إنّهما لَنْ يَفْتَرِقا حَتى يَرِدا عَلَيَّ الحَوْضَ﴾ 1

همانا من دو چیز گرانبها را در میان شما باقی می‌گذارم، کتاب خدا و اهل بیتم را، تا زمانی که به این دو چیز گرانبها تمسک کنید گمراه نخواهید شد، این دو از یکدیگر جدا نخواهند شد تا اینکه روز قیامت در کنار حوض کوثر نزد من برگردند.

این مضمونی است که بسیار نقل شده است. «ثَقَل» یعنی شیء نفیس و گرانبها و یا هر امری با عظمت و ارزنده.

نمودار حدیث ثقلین

این حدیث در مناسبتهای متعددی از رسول اکرم (ص) صادر شده است. مثلا در حجة الوداع و روز عرفه، پیامبراکرم (ص) همین مضمون حدیث را برای مسلمانها فرمودند. یک بار در مسجد خیف و یک بار در غدیر خم، آنجا که می‌بایست امیرالمؤمنین (ع) را به مقام امامت منصوب می‌کردند، این مسئله را مطرح کردند.

یک بار هم بر منبر در خطبه‌ای این نکته را بیان فرمودند و آخرین موردی که حدیث ثقلین از رسول خدا (ص) نقل شده لحظات آخر عمر شریف ایشان است.

از حضرت زهرا (س) نقل شده که فرمودند:

﴿سَمِعْتُ … فِي مَرَضِهِ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ وَ قَدِ امْتَلَأَتِ الْحُجْرَةُ أَيُّهَا النَّاسُ، يُوشِكُ أَنْ أُقْبَضَ قَبْضاً سَرِيعاً … وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمُ الْقَوْلَ مَعْذِرَةً إِلَيْكُمْ، أَلَا إِنِّي مُخَلِّفٌ فِيكُمْ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي، ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ فَقَالَ هَذَا عَلِيٌّ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَ عَلِيٍّ لَا يَفْتَرِقَانِ حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ، فَأَسْأَلُکُم مَا تَخلِفُونَ فِيهِمَا﴾ 2

در آن بیماری که پیامبراکرم (ص) دیگر از دنیا رفتند، حجره‌ای که ایشان دربستر بودند از اصحاب پر شده بود، شنیدم که رسول خدا (ص) فرمودند: ای مردم چیزی نمانده است که من جان به جان آفرین تسلیم کنم، من پیشاپیش سخن را برای شما بیان می‌کنم، مطلبی را که راه عذر بر شما بسته باشد. آگاه باشید که من در میان شما کتاب خدا و عترتم را که اهل بیت من هستند باقی می‌گذارم، بعد رسول خدا (ص) دست امیرالمؤمنین (ع) را گرفتند و فرمودند: این علی است که با قرآن است و قرآن با علی است، این دو از هم جدا نمی‌شوند تا اینکه در حوض بر من وارد می‌شوند و در آنجا از شما سؤال می‌کنم که با این دو بعد از من چه کردید؟

تصویر حدیث ثقلین

سند حدیث ثقلین

دربارهٔ سند این حدیث گفته‌اند که افراد فراوانی آن را نقل کرده اند. از جملهٔ ایشان نام بعضی از اصحاب را عرض می‌کنیم. حداقل سی و سه نفر را نام برده‌اند که ناقل حدیث ثقلین از پیامبراکرم (ص) بودند.
ابو ایوب انصاری، ابوذر غفاری، ابو رافع غلام پیامبراکرم (ص)، ابو سعید خدری، ابو شریح خزاعی، ابو قدامهٔ انصاری و ابو هریره، ام سلمه، ام هانی، انس بن مالک، براء بن عاذب، عبدالله انصاری، سعد بن ابی وقاص، سلمان فارسی و تعداد بسیار دیگر 3.

کلیپ سند حدیث ثقلین از دکتر میرباقری – قسمتی از دوره سبک زندگی اسلامی

نکات مهم درباره حدیث ثقلین :

چند نکته مهم از این حدیث برداشت می‌شود که در نمودار زیر خلاصه آن را مشاهده می‌کنید و در ادامه توضیح خواهیم داد:

۱- اهل بیت علیهم‌السلام در کنار قرآن قرار دارند
۲- باید به هر دو تمسک کنید
۳- اگر به هر دو تمسک کنید گمراه نمی‌شوید
۴- عترت و قرآن هرگز از هم جدا نمی‌شوند
۵- این حدیث دلالت بر عصمت اهل بیت علیهم‌السلام دارد
۶- اهل بیت علیهم‌السلام به قرآن علم کامل دارند

نمودار نکات مهم حدیث ثقلین

اما توضیح مطلب:

اول: اهل بیت (ع) در کنار قرآن قرار دارند. در نقلهای مکرری که از این حدیث شده است پیامبراکرم (ص) فرمودند: «كِتَابَ اللهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیتِی ما إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بهما» و این دو ثقل را روایت کرده‌اند. گاهی فرمودند ثقل اکبر قرآن است و ثقل اصغر اهل بیت من هستند. گاهی بدون ذکر این نکته فرمودند که دو ثقل، دو امر با عظمت و گرانبها را در میان شما باقی می‌گذارم.

دوم: به ما امر کردند که به هر دو تمسک کنیم؛ فرمودند: مادامی که به هر دو تمسک کنید گمراه نمی‌شوید پس باید به هر دو تمسک کرد.

سوم: پیامبراکرم (ص) فرمودند: در صورتی گمراه نمی‌شوید که به هر دو تمسک کنید «ما إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بهما» پس اگر کسی به یکی از این امر بزرگ تمسک کرد و ارتباط برقرار کرد و با دومی ارتباط برقرار نکرد گمراه خواهد شد، چراکه عدم ضلالت او را پیامبراکرم (ص) تضمین نکردند.

اگر کسی به قرآن تمسک کند و عترت را رها کند ممکن است گمراه شود و اگر کسی تنها به عترت تمسک کند و قرآن را رها کند تضمینی نیست که چنین شخصی به گمراهی و اشتباه دچار نشود. «مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا أبَداً».

چهارم: عترت و قرآن تا قیامت در کنار یکدیگر هستند؛ فرمودند: این دو ثقل از هم جدا نمی‌شوند تا در حوض بر من وارد شوند.

پنجم: از حدیث ثقلین، عصمت اهل بیت (ع) معلوم می‌شود، چراکه رسول خدا (ص) فرمودند به این دو چیز گرانبها تمسک کنید، و هیچ قید و شرطی برای تمسک کردن بیان نکردند. اگر اهل بیت (ع) مقام عصمت نداشتند، باید می‌فرمودند تا زمانی که خطا و اشتباهی نکردند به ایشان تمسک کنید.

چنانچه وقتی قرآن فرمان به اطاعت از رسول اکرم (ص) می‌دهد و هیچ قیدی بیان نمی‌کند، معلوم می‌شود رسول اکرم (ص) معصوم از خطا هستند، چرا که اگر معصوم نبودند لازم بود خداوند قیدی را بیان کند، مانند واجب بودن اطاعت از پدر در اموری که گناه نیست؛ یعنی اطاعت از پدر مقید به اموری است که حرام نباشد.

ششم: از این حدیث استفاده می‌شود که اهل بیت علیهم‌السلام از جانب خدا به قرآن علم کامل داشتند. خود ائمهٔ هدی (ع) می‌فرمودند ما هرچه می‌گوییم از قرآن می‌گوییم، منتها قرآن یک ظاهر دارد که در اختیار ما است و برای ما حجت است؛ نهان و باطنی هم دارد که آن نهان و باطن در اختیار ۱۴ نور عصمت و طهارت (ع) است، این دو با همدیگر امت اسلامی را از هر جهت تأمین می‌کنند، از جهت قانون، مقررات، بیان احکام و عبادات. با این حساب اهل بیت (ع) باید به همهٔ قرآن عالم باشند.

البته ما ظواهر قرآن را با تدبر می‌فهمیم، لکن قرآن متنی است که پایان ندارد و عترت رسول الله (ص) و خود آن حضرت همهٔ قرآن را با تمام حقایق ظاهر و باطن می‌شناسند و ایشان مبیّن و مفسّر قرآن هستند.

4نکته مهم از علامه طباطبایی درباره حدیث ثقلین

علامه طباطبايى(قدس سره) از حديث ثقلين نكاتى را استنباط كرده‌اند که بسیار مهم می‌باشند؛ ايشان مى‌فرمايند:

  1. همچنان‌كه قرآن تا قيامت بين مردم باقى مى‌ماند، عترت پيغمبر نیز تا قيامت باقى خواهد ماند؛ يعنى هيچ زمانى از وجود امام و رهبر حقيقى خالى نمى‌شود.
  2. پيغمبر اسلام(ص) به‌وسيله اين دو امانت بزرگ، تمام احتياجات علمى و دينى مسلمانان را تأمين كرده، و اهل‌بيتش را مرجع علم و دانش معرفى كرده، و گفتار و اعمالشان را معتبر دانسته است.
  3. قرآن و اهل‌بيت علیهم‌السلام نبايد از هم جدا شوند و هيچ مسلمانى حق ندارد با علوم اهل‌بيت مخالفت كند و خودش را از ارشاد و هدايت آنان بيرون بداند.
  4. مردم اگر از اهل‌بيت علیهم‌السلام اطاعت كنند و به اقوال آنان تمسك جويند، گمراه نمى‌شوند و هميشه حق نزد آنها خواهد بود.

حدیث ثقلین جایگاه عترت را مشخص می‌کند و معلوم است چنین افرادی می‌توانند امام امت اسلامی باشند. همچنان که از آیه ششم سورهٔ احزاب برداشت می‌‌شود که هیچ کس جز فردی از خاندان پیامبراکرم (ص) نمی‌تواند ولیّ جامعه باشد. برای مطالعه این مطلب می‌‌توانید به مقاله «آیه اولو الارحام» مراجعه کنید.

پس در پایان این نوشته تاکیداً اشاره می‌کنیم حدیث ثقلین در موارد متعدد از جمله در حجة الوداع و روز عرفه، مسجد خیف و غدیر خم توسط پیامبر اکرم صلی‌الله‌وعلیه‌وآله‌وسلم بیان شده است و صحت حدیث ثقلین مورد اتفاق شیعه و اهل سنت است.

بنر جریان عصمت و نفاق در قرآن

 

پی نوشت ها

  1. محمّد بن حسن، صفّار؛ بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد (ص). ج 1، ص 413 و ابو صادق سلیم بن قیس، هلالی؛ کتاب سلیم بن قیس هلالی(اسرار آل محمّد (ص))، ج 2، ص 647.
  2. سلیمان قندوزی؛ ینابیع المودّه، ج 1، ص 124.
  3. اگر بخواهیم به ناقلین حدیث ثقلین توجه کنیم می‌توان به کتب مهم اهل سنّت مراجعه کرد از جمله صحیح مسلم، ج 4، در همین باب و سنن ترمذی، ج 5، ص 662 و همین‌طور سنن دارمی، مسند ابن حنبل، المستدرک علی الصّحیحین، خصائص امام امیرالمؤمنین (ع) از نسائی، طبقات الکبری و بسیاری از کتابهای دیگری که این حدیث را در آنجا از پیامبراکرم (ص) نقل کرده‌اند.
ممکن است شما دوست داشته باشید
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

14 نظرات
  1. علی می گوید

    سلام حالا که به امام معصوم دسترسی مستقیم نداریم {یعنی به عترت دسترسی نداریم} چه باید کرد؟

    1. ایمانور می گوید

      با سلام و احترام
      همان طور که امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) می‌فرمایند:‌ «أَمَّا الْحَوادِثُ الْواقِعَةُ فَارْجِعوُا فیها إِلی رُواةِ حَدیثِنا، فَإِنَّهُمْ حُجَّتی عَلَیکمْ وَأَنَا حُجَّةُ اللّهِ عَلَیهِمْ»
      امّا در رویدادهای زمانه، به راویان حدیث ما رجوع کنید. آنان، حجت من بر شمایند و من، حجّت خدا بر آنانم. (بحارالانوار، ج۵۳، ص۱۸۱، ح۱۰)
      ٰحضرت، شیعیان را برای فهمیدن احکام شرعی و سایر مسائل اجتماعی، به راویان احادیث، یعنی فقهای شیعه ارجاع می دهند؛ چون آنها هستند که احادیث را خوب فهمیده اند، و عام و خاص، محکم و متشابه، و صحیح و باطل را می شناسند. رجوع به فقها در عصر غیبت، نه یک امر مستحب، بلکه یک واجب شرعی است؛ چون که آنها منصوب امام برای این کار هستند و از فرمان حضرت نمی توان تخلّف کرد.

  2. قاینی می گوید

    سلام ممنونم ازایمانور وتمام دست اندرکاران این برنامه ممتاز بسیارعالی ودلنشین است خداعمرطولانی به استادعنایت کندان شاءالله

    1. ایمانور می گوید

      با سلام و احترام
      از لطف شما سپاسگزاریم

  3. محسن می گوید

    بسیار عالی و مفید

    1. ایمانور می گوید

      از لطف شما سپاسگزاریم

  4. Zohreh می گوید

    بسیار عالی بود درپناه صاحب قرآن موفق باشید

    1. ایمانور می گوید

      از توجه شما سپاسگزاریم

  5. ناشناس می گوید

    بسیار عالی بود درپناه صاحب قرآن موفق باشید

    1. ایمانور می گوید

      از لطف شما سپاسگزاریم

  6. فرهادی می گوید

    حدیث ثقلین در منابع اهل سنت هست؟

    1. ایمانور می گوید

      بله همانطور که در پاورقی شماره ۳ در مقاله آمده:
      … می‌توان به کتب مهم اهل سنّت مراجعه کرد از جمله صحیح مسلم، ج 4، در همین باب و سنن ترمذی، ج 5، ص 662 و همین‌طور سنن دارمی، مسند ابن حنبل، المستدرک علی الصّحیحین، خصائص امام امیرالمؤمنین (ع) از نسائی، طبقات الکبری و بسیاری از کتابهای دیگری که این حدیث را در آنجا از پیامبراکرم (ص) نقل کرده‌اند.

  7. علی می گوید

    خیلی ممنون از ایمانور استفاده کردیم

    1. ایمانور می گوید

      از توجه شما سپاسگزاریم