برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

حدیث منزلت و جایگاه ویژه امام علی (ع)

به تحقیق نزدیک‌ترین فرد به پیامبر اکرم (ص) وجود گرامی امیرالمومنین (ع) است. شواهد متعدد تاریخی و همچنین دلایل قرآنی و روایی فراوانی بر این امر وجود دارد. یکی از احادیث معروف در این زمینه حدیث شریف منزلت است که از لحاظ سندی بسیار محکم می‌‌باشد و به تواتر نقل شده است و پیامبر اکرم (ص) در جاهای مختلفی این حدیث را بیان فرموده‌اند. در این حدیث شریف جایگاه امام علی (ع) نسبت به پیامبر اکرم (ص) همچون هارون نسبت به موسی (ع) معرفی می‌‌‌شود. به یقین می‌‌توان گفت هیچ کسی چنین جایگاهی نداشته و ندارد. و این مقام بالای امیرالمومنین (ع) و نزدیکی ایشان به پیامبر اکرم (ص) را نشان می‌‌دهد.

ابتدا چکیده مطالب ارائه شده است:

چکیده

جایگاه امام علی (ع) در حدیث منزلت مانند جایگاه هارون برای موسی بن عمران (ع) مشخص شده است؛ با این تفاوت که پس از پیامبر اکرم (ص) پیامبری نخواهد بود.

با توجه به این حدیث امیرالمؤمنین (ع) جز نبوت تمام شئون پیامبر اکرم (ص) را دارد و خلیفهٔ ایشان می‌باشد، همان طور که حضرت هارون (ع) خلیفه حضرت موسی (ع) بود.

حدیث منزلت در جایگاههای مختلف از رسول خدا (ص) نقل شده است؛ از جمله: در غزوهٔ تبوک، در جریان عقد اخوت، هنگام تولد امام حسین (ع)، در جنگ خیبر، به هنگام سد ابواب و در غدیر خم.


حدیث شریف منزلت

در این حدیث پیامبر اکرم (ص) امیرالمؤمنین (ع) را برای خود مانند هارون (برادر موسی) برای موسی معرفی کردند، پیامبر اکرم (ص) به امیرالمؤمنین (ص) فرمودند:

﴿أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَهِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِیَّ بَعْدِی﴾ 1

علی جان تو برای من مثل هارون برای موسی بن عمران هستی با یک تفاوت که بعد از من نبی نخواهد بود.

موارد نقل حدیث منزلت

این حدیث با سندهای متواتر و مفصل و در جایگاه‌های مختلفی از رسول خدا (ص) نقل شده است. در ادامه به چند مورد اشاره می‌کنیم:

اول: معروفترین موردی که پیامبر اکرم (ص) این حدیث را بیان کردند هنگام غزوهٔ تبوک بود. پیامبر اکرم (ص) عازم غزوهٔ تبوک بودند، منافقین در صدد توطئه‌ای بودند که برای رسول خدا (ص) مشکلاتی ایجاد کنند. پیامبر (ص) برای جلوگیری از توطئهٔ آنها امیر المؤمنین (ع) را در مدینه به جای خود قرار دادند و با خود نبردند.
منافقین که وضع را برای خود نامناسب دیدند شروع کردند به شایعه پراکنی که علی بن ابی طالب (ع) جایگاه خود را در نزد پیامبراکرم (ص) از دست داده است 2؛ او همیشه در جنگها حضور داشت و پرچمدار غزوات رسول خدا (ص) بود حالا چه اتفاقی افتاده است که او مورد بی‌مهری قرار گرفته است؟ امیر المؤمنین (ع) باید این توطئه را خنثی می‌کردند. با عجله در یک یا دو منزلی خود را به پیامبر اکرم (ص) رساندند و با چشمی گریان عرضه داشتند یا رسول لله چه شده است که این بار من را از جهاد در راه خدا معاف کردید؟ پیامبر اکرم (ص) فرمودند:

﴿أَمَا تَرْضَى أَنْ تَکُونَ مِنِّی بِمَنْزِلَهِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِیَّ بَعْدِی﴾ 3

آیا دوست نمی‌داری که برای من مانند هارون برای موسی باشی؟ غیر از این که بعد از من پیامبری نیست.

چون وقتی حضرت موسی (ع) به میعادگاه (میقات) رفتند حضرت هارون (ع) را خلیفهٔ خود درمیان قوم قرار دادند، فرمودند من هم برای تو چنین کاری کردم. این مشهورترین موردی است که حدیث منزلت از پیامبر اکرم (ص) صادر شده است.

دوم: در جریان عقد اخوت بین مسلمانان بود که بعد از ورود به مدینه، رسول خدا (ص) دو به دو بین مسلمانها برادری ایجاد کردند. هر کدام برادر دیگری شد و باید در زندگی به یکدیگر کمک کنند. بعد امیر المؤمنین (ع) را به برادری خود انتخاب کردند و فرمودند: «أَنْتَ أَخِی» تو برادر من هستی و همین حدیث منزلت را فرمودند.

سوم: هنگام تولد امام حسین (ع).

چهارم: در جریان جنگ خیبر.

پنجم: هنگام سد ابواب .4

ششم: غدیرخم.

هفتم: هنگام بیان فضل عقیل، جعفر و علی بن ابی طالب (ع)، فرزندان ابو طالب و مواردی دیگر….

در این موارد بود که پیامبر اکرم (ص) این حدیث را نقل کردند.

سند حدیث

اما دربارهٔ سند این حدیث باید گفت که در صحت این حدیث همه اتفاق دارند. حتی ابن تیمیه که در فضائل امیرالمؤمنین (ع) همیشه روش سلبی داشته و تا جایی که توانسته در آنها تردید و تشکیک کرده است؛ دربارهٔ حدیث منزلت، در منهاج السنه، می‌گوید: «إنَّ هَذَا الحَدیث ثَبَتَ فِی الصَّحیحَین بِلَا رَیبٍ وَ غَیرِهِمَا» 5 این حدیث بدون شک در صحیحین و در کتابهای حدیثی دیگر نقل شده است.

مستندات این حدیث بسیار فراوان است تا آنجا که محدث بحرانی در غایه المرام دربارهٔ حدیث منزلت از طریق اهل سنت یک صد روایت و از طریق شیعه هفتاد روایت را نقل می‌کند 6. محدثان اهل سنت این حدیث را از بیش از بیست صحابی پیامبر اکرم (ص) روایت کردند.
در تاریخ ابن کثیر پاره‌ای از این نقلها بیان شده است 7. همچنین مدارک بسیار دیگر که البته در این مقاله بنا بر نقل مدارک نداریم و فقط برای روشن شدن موضوع اشاره کردیم. اگر کسی بخواهد پیگیری کند و مستند این احادیث را ببیند باید مستقیماً به کتابهای مربوطه رجوع کند. از جمله کتابی به نام «براهین و نصوص امامت» از علی ربانی گلپایگانی که در آنجا این احادیث را آورده‌اند و مستندات آن را مطرح کرده‌اند.

در بین احادیث وارد شده در موضوع ولایت مشهورترین آنها حدیث غدیر است. برای مطالعه بیشتر در این زمینه می‌‌توانید به مقاله «حدیث غدیر» مراجعه کنید.

Cinque Terre

درس منادیان توحید

این مقاله بخشی از درس‌های امامت است که توسط استاد ارجمند دکتر سید محسن میرباقری در موسسه نورالمجتبی علیه السلام تدریس شده است. امامت یکی از چهار درس عقاید است که با نام «منادیان توحید» در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد. شما می‌توانید برای آشنایی بیشتر با این درس به اینجا مراجعه کنید.


پی نوشت ها

  1. ابو جعفر محمّد بن یعقوب کلینی؛ الکافی، ج 8، ص 107.
  2. پیامبر اکرم (ص) در حیات خود به قدری درباره امیرالمؤمنین (س) سفارش و تعریف کرده بودند و در همه امور ایشان را مقدم داشتند که همه مسلمانان از جایگاه ویژه ایشان در نزد رسول خدا (ص) آگاه بودند.
  3. نهج البلاغه، ص 7.
  4. سدّ الأبواب اصطلاحی است که اشاره دارد به واقعه‌ای که پیامبراکرم (ص) درهای خانه‌هایی که به داخل مسجد النّبی باز می‌شد را بستند و فقط درب خانه خود و خانه امیر المؤمنین (س) را نبستند.
  5. علی حسینی میلانی؛ منهاج السّنّه، ج 7، ص 177.
  6. هاشم بن سلیمان بحرانی؛ غایه المرام، ج 2، ص 21 تا ص 143.
  7. اسماعیل بن عمر ابن کثیر؛ تاریخ ابن کثیر، ج ۷، ص 341 و 342.