برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

راهکارهای کنترل خشم

خشم یک نیروی درونی است که کنترل و مدیریت آن اهمیت بالایی دارد. راهکارهای پیشگیرانه برای کنترل خشم بسیار مؤثرند. در این مقاله با بهره‌گیری از آموزه‌های دینی به بررسی این راهکارها می‌پردازیم. برخی از عناوین مطرح شده در این مقاله عبارتند از:

  • شناخت زمینه‌­های درونی خشم
  • شناخت زمینه‌­های بیرونی خشم
  • پیشگیری از مسیر تفکر
  • مهارت­های فردی برای کنترل خشم

چکیده

  • موثرترین راه برای کنترل خشم و از بین بردن عصبانیت، از بین بردن اون چیزهایی است که موجب پیدایش این حالت هیجانی در انسان میشه مثل:
    1. عُجب و خودپسندی
    2. کبر
    3. فریب و خیانت
    4. حرص
  • برخی از زمینه‌های بیرونی ایجاد خشم و غضب عبارتند از: لجاجت، جر و بحث، شوخی‌های بی مورد و بیجا و …

  • پیشگیری از مسیر تفکر نه تنها جنبۀ آینده‌­نگرانه دارد بلکه وقتی انسان خشمگین میشه هیجان خشم رو در هم میریزه. مواردی که باید در آن تفکر کرد عبارتند از:
    1. یادآوری آثار سوءخشم
    2. یادآوری فواید دفع خشم
    3. تفکر در صفت مقابل خشم
    4. تفکر قبل از انجام هر عمل
    5. تفکر در اینکه خشم نوعی بیماریست
    6. یاد خدا قبل از طغیان خشم
    7. مهار خشم، نشانی از بزرگی روح
  • مهارت‌های فردی برای کنترل خشم عبارتند از:
    1. حل مسئله
    2. بهبود مهارت‌های ارتباطی
    3. شناخت حالت‌های ظاهری خشم
    4. خودگویی مثبت
    5. پرهیز از موقعیت‌های تحریک‌کننده
    6. تغذیۀ مناسب
    7. ورزش
    8. افزایش جنبه‌های مثبت زندگی
    9. تقویت حلم و بردباری

کنترل خشم

راهکارهای کنترل و مدیریت خشم در دو بخش قابل بررسی است:

 الف- راهکارهای پیشگیرانه: که برای اتخاذ تدابیر پیشگیرانه مفید خواهند بود.

ب-راهکارهای مقابله­‌ای: که هنگام رویارویی با خشم، برای کاهش یا مهار آن مفیدند.

در این مقاله به بررسی راهکارهای پشگیرانه برای کنترل خشم می‌پردازیم. برای مطالعه درباره راهکارهای مقابله‌ای می‌توانید به مقاله «مقابله با خشم» مراجعه نمایید.

 راهکارهای پیشگیرانه برای کنترل خشم

راهکارهای پیشگیرانه مواردی هستند که با ایجاد یا از بین بردنشون در هنگام رو به رو شدن با  رویداد خشم برانگیز، کنترل بهتری روی نحوۀ بروز و ظهور خشممون داشته باشیم. در ادامه با راهکارهای پیشگیرانه برای کنترل خشم در چهار عنوان آشنا خواهیم شد:

1. شناخت زمینه‌­های درونی خشم

2. شناخت زمینه‌­های بیرونی خشم

3. پیشگیری از مسیر تفکر

4. مهارت­های فردی

1. شناخت زمینه­‌های درونی خشم

اگه تصمیم ما بر این باشه که جلوی نیروی خشم رو بگیریم و از عواقب اون در امان باشیم، موثرترین راه برای کنترل خشم و از بین بردن عصبانیت، از بین بردن اون چیزهایی است که موجب پیدایش این حالت هیجانی در انسان میشه. یعنی اون اسبابی که در روح، زمینه‌­سازی می­‌کنند تا خشم انسان فوران کنه.

– عُجب و خودپسندی

یکی از زمینه­‌های ایجاد حالت خشم در انسان وجود عُجب و خودپسندی در رابطه با اعمال خود است.

وجود خودپسندی باعث می‌­شود زمینۀ خشم و هیجان این نیرو در انسان، آماده‌­تر از کسی باشد که این حالت را ندارد.

– کِبر

از دیگر زمینه­‌های ایجاد حالت خشم، وجود کبر یا بزرگ دیدن خود در برابر دیگران است. امام صادق (ع) فرمودند:

«قالَ الحواریّونَ لِعیسی (ع): أیُّ الأشیاءِ أشَدُّ؟ قالَ : أشَدُّ الأشیاءِ غَضَبُ اللّهِ. قالوا : فیما یُتَّقى غَضَبُ اللّه؟ قال: بأن لا تَغضَبُوا. قالوا: و ما بدؤ الغضب؟ قال: الکبر و التجبر و محقره الناس»[1]

حواریون از حضرت عیسى (ع) سؤال کردند: سخت‌ترین چیزها چیست؟ حضرت فرمود: سخت‌ترین چیزها خشم خداست. عرض کردند: چگونه مى توان خود را از خشم خدا نگه داشت؟ فرمود : به این که خشمگین نشوید. سوال کردند: پیدایش خشم از کجاست؟ فرمود: کبر و تجبر و کوچک به حساب آوردن مردم.

– فریب و خیانت

انسانی که در  رابطۀ با نفس خودش حالت حیله و مکر  پیدا کرده است، فریب­کار است و زمینۀ خشم در او مستعدتر است. این شخص از آن کسانی است که خشمش هیجان پیدا کرده و از مرز اعتدال خشم و حق عبور میکنه و خشم رو در غیر موارد صحیح مصرف میکنه.

– حرص

یکی دیگه از حالت­های نفسانی زمینه­‌ساز خشم در انسان مسئلۀ حرصه. حالا چه این حرص نسبت به مقام باشه و چه نسبت به ثروت. چون انسان حریصِ به مقام، به محض اینکه در رابطه با مقامش مسئله‌­ای پیش بیاد بی­‌مورد خشمگین میشه و کسی هم که نسبت به ثروت و مال حرص داشته باشه، اگر نسبت به ثروتش احساس تهدید کنه خشم بی حد و حصر خودش رو نشون میده.

تمام این حالتها جنبۀ زمینه­‌سازی خشم را دارن و آمادگی هیجان خارج از قاعده رو برای خشم مهیا می­‌کنند.درمان هر کدوم از این رذایل نفسانی مبحث خودش رو می‌طلبه. شما می‌­تونید با مراجعه به کتب اخلاقی مثل معراج السعاده راه علاج هر مورد رو دنبال کنید.

2. شناخت زمینه­‌های بیرونی خشم

اما اعمال ظاهری و خارجی زمینه ساز خشم در انسان زیادند که در اینجا به چند مورد اشاره می­‌کنیم. لجاجت یکی از عوامل ظاهری است که زمینۀ خشم را در انسان آماده می­‌کند. یکی دیگه از زمینه‌­های بیرونی ایجاد خشم جر و بحث یا به تعبیر علمای اخلاق مِراء است. در ابتدای مِراء عصبانیتی نیست اما این عمل زمینه­‌سازی می­‌کند که انسان خشمگین بشه. شوخی­های بی مورد و بیجا نیز زمینه­‌ساز خشم و غضب است.

3. پیشگیری از  مسیر  تفکر

اما از نظر امور پیشگیرانه، پیشگیری از مسیر تفکر  نه تنها جنبۀ آینده­نگرانه دارد بلکه وقتی انسان خشمگین میشه هیجان خشم رو در هم میریزه. این امور هم در رابطۀ با تفکر انسان و هم جسم است که در این قسمت به این موارد می­‌پردازیم:

– یادآوری آثار سوءخشم

اولین مسئله برای کنترل خشم تذکر و یادآوری زشتی این عمل با توجه به پیامدهای خشم است. گفتیم که پیامدهای این حالت نفسانی در دو مرتبه مطرح میشه، یکی پیامدهای دنیایی و دیگری پیامدهای آخرتی.

همچنین در این باره صحبت کردیم که اگر انسان از خشم خودش پشیمان بشه نتیجه­‌ای جز درد روحی و سرزنش در خودش نداره و اگر از غضبی که رخ داده پشیمان نباشه نتیجه‌­ای جز حسد و دشمنی نخواهد داشت. یعنی میوه­‌های این درخت در هر صورت زشت خواهد بود. پس با تفکر در این مسئله و یادآوری اون برای خودمون می­تونیم از شدت خشم کنترل نشده و خارج از چهارچوب کم کنیم.

– یادآوری فواید دفع خشم

دومین مسئله یادآوری ستایش­ها و تعریف­هایی است که در بیان اولیای دین نسبت به دفع غضب اومده. یعنی این فواید جلوگیری از خشم رو برای خودش یادآوری کنه و به این امر توجه داشته باشه که چه قدر در دین دفع خشم ستایش شده.

امام باقر (ع) از قول رسول خدا (ص) فرمودند:

«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص):مَنْ کفَّ نَفْسَهُ عَنْ أَعْرَاضِ النَّاسِ أَقَالَ اللَّهُ نَفْسَهُ یوْمَ الْقِیامَهِ وَ مَنْ کفَّ غَضَبَهُ عَنِ النَّاسِ کفَّ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى عَنْهُ عَذَابَ یوْمِ الْقِیامَهِ»[2]

رسول خدا (ص) فرمود: کسی که خود را از ریختن آبروى مردم نگهدارد، خدا در قیامت از (عیب) او درگذرد و هر که خشم خود را از مردم باز گیرد، خداى تبارک و تعالى عذاب روز قیامت را از او باز گیرد.

ذکر این نکته خالی از فایده نیست که ما باید همانگونه که از خدا توقع داریم نسبت به ما عمل کنه، به همون صورت در این دنیا برخورد داشته باشیم. این یک دستورالعمل کلّی و بر اساس روایاته. اگه دوست داری که خداوند به تو غضب نداشته باشه تو هم به دیگران غضب نداشته باش.

– تفکر در صفت مقابل خشم

اما سومین راهی که انسان از طریق تفکر می­تونه خشم زشت خودش رو مهار کنه، یادآوری صفت مقابل خشمه. هر صفتی که در انسان وجود داره، چه زشت و چه زیبا، صفت مقابلی هم داره؛ برای همین صفتِ غضب و خشم نیز یک حالت مقابلی وجود داره به نام حلم و بردباری که از صفات زیبا و ستایش شده برای انسان به حساب میاد. انسان برای پیشگیری از ایجاد حالت خشم و برافروخته شدن می­تونه حلم و پیامد­های خوب اون رو به یاد بیاره.

– تفکر قبل از انجام هر عمل

چهارمین راه برای پیشگیری و کنترل خشم اینه که انسان قبل از هر عملی که در رابطۀ با خشمه، فکر کنه. چگونگی این تفکر و تدبر هم دو صورت داره:

صورت اول جاییه که علت خشمگین شدنش اتفاقیه که در اختیار خودش نیست، مثلا سیلی میاد و همه چیز رو خراب میکنه و یا زلزله‌­ای میاد و خرابی­هایی رو به بار میاره بعد بعضی افراد در برابر این نوع حوادث خشمگین میشن و حتی جملات کفرآمیزی هم بیان میکنن. منشاء این کلمات همون خشمه.

انسان باید دربارۀ این نوع مسائل تفکر داشته باشه که پیشامدهای این چنینی بی حساب و کتاب نیست؛ این عالم نظامی داره و اون کامل ترین و زیباترین نظامه. در طرح کلی عالم همۀ اینها زیباست نه زشت. حتما مصلحتی در نظام کلی عالم وجود داره که در قیاس با خسارتی که به من رسیده چیزی به شمار نیاد.

اما صورت دوم جایی که انسان دقت نداشته باشه که اگر در مقابل کسی عصبانی بشه در واقع داره نسبت به کسی مثل خودش خشمگین میشه. اینجا باید چطور فکر کنه؟

خشم افراطی موقعی خودش رو نشون میده که انسان طرف مقابلش رو از خودش ضعیف­تر ببینه و بخاد که بر اون غلبه کنه. برای پیشگیری از این حالت باید درون خودش به این نکته توجه کنه که:«درسته من الان قدرتمندم و میتونم طرف مقابلم رو مغلوب کنم  اما خدایی دارم که از من نیرومندتره و قدرت او فوق همۀ قدرت­هاست، پس با این خشم بی­جا خداوند از من خشمگین میشه و این خشم بی­جای من رو تلافی خواهد کرد».

منشاء این غضب و خشم بی­جا که در بعضی انسانها زیاد اتفاق میفته  غفلت از این مسئله­ است: خداوند نیرومندتر از من است و عمل زشت من رو نادیده نمی­گیره.

این مسئله معمولا در روابط خانوادگی بیشتر اتفاق میفته. اگر انسان قدرت الهی رو متذکر بشه مراقب اعمال و رفتار خودش خواهد بود.

– تفکر در اینکه خشم نوعی بیماریست

از دیگر راه­های پیشگیری و کنترل خشم اینه که انسان دربارۀ خودِ خشم و این حالت فکر کنه. باید به این موضوع توجه پیدا کنه که این حالت یک اختلال روانیه که از نقص و ضعف عقل ناشی میشه. وقتی عقل در انسان ضعیف بشه نیروی غضب در اون تقویت میشه. بنابراین اگر توجه کنید می‌­بینید، انسان­هایی که به این ضعف دچارند مثل افراد دیوانه بسیار سریع خشمگین میشن چرا که عقلشون مغلوب شده و نتیجۀ این مغلوبیت نقصه. در جلسۀ دوم گفتیم که یکی از نتایج خشم افراطی از کار افتادن عقله که به تعبیر امام علی (ع) نوعی جنون دفعیه.

– یاد خدا قبل از طغیان خشم

راه ششم اینه که وقتی مقدمات ایجاد خشم در انسان در حال فراهم شدنه متذکر یاد خدا بشه. معمولا اینطور نیست که انسان بدون برخورد با کسی یا چیزی خشمگین بشه بلکه ایجاد خشم احتیاج به مقدماتی داره. پس انسان وقتی احساس میکنه که در حال مواجهه با مسئله خشم برانگیزه باید به یاد و ذکر خدا بپردازه. امام صادق (ع) فرمودند:

«أَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى بَعْضِ أَنْبِیَائِهِ: یَا اِبْنَ آدَمَ اُذْکُرْنِی فِی غَضَبِکَ أَذْکُرْکَ فِی غَضَبِی»[3]

خداوند به یکى از پیامبرانش وحى فرستاد: اى فرزند آدم، به هنگام غضبت مرا بیاد آور تا من نیز به هنگام غضبم تو را بیاد آورم.

چقدر خوبه که ما در هنگام تشکیل مقدمات خشم به یاد داشته باشیم که محبوب من از من خواسته خشمگین نباشم و  او خشم من رو دوست نداره. این مورد از مسیر محبت و دوستی با پروردگار عبور می­کنه و البته رسیدن به این مرحله تدریجیه، نه دفعی.

– کنترل خشم نشانی از بزرگی روح

یکی از مواردی که باعث استفادۀ نابجای انسان از خشم میشه این فکره که اگر در این موقعیت خشم خودش رو بروز نده فکر میکنن که اون عاجزه و این کنترل خشم، ذلت و خواری رو به دنبال خودش خواهد داشت. پس برای اثبات اینکه ذلیل نیست عصبانی می­شه و به این ترتیب معیار خشم انسان حق نیست بلکه نگاه و برداشت دیگران نسبت به خودشه.

بله ممکنه عده‌­ای از جاهلان و افراد نادان این حلم رو به عجز و ذلت تفسیر کنن اما حرکات و رفتار انسان نباید بر اساس نظرات افراد جاهل و کوته‌­بین تنظیم بشه بلکه ما حق رو باید معیار قرار بدیم. اگر انسان دستخوشه این سنخ از افکار بشه کوچکی روح و بی­‌محتوا بودن خودش رو ابراز کرده و چنین شخصی اصلا نمی­تونه خودش را مودب به آداب اسلامی و انسانی کنه.

4. مهارت­های فردی برای کنترل خشم

بعضی از مهارتهای فردی هستند که به کنترل خشم کمک می‌کنند:

– حل مسئله

گاهی علت خشم ما موضوعی واقعی و خشم ما واکنشی طبیعی در برابر اون مسئله­ است. اما اگه در برابر خشم خودمون تسلیم بشیم و اوضاع از کنترل ما خارج بشه، مشکل پیچیده‌­تر میشه. در این مواقع بهتره همراه با کنترل خشم راه حل مناسبی رو برای مشکل خودمون پیدا کنیم. مهارت حل مسئله رویکردی منظم و پیوسته است که به فرد کمک می­کنه به گونه­‌ای موثر مسئلۀ زندگی خودش رو حل کنه. کسب مهارت حل مسئله به شما کمک می­کنه به طور سازنده با مشکلات زندگی برخورد کنید؛ اعتماد به نفستون رو زیاد میکنه و احساس ارزشمندی بیشتری به شما میده. در این مهارت، اول باید مشکل و مسئله را مشخص کنید و راه حل­های گوناگونی رو برای حل اون  ارائه بدید. در آخر بهترین راه حل رو انتخاب و اجرا کنید. حجم گسترده­ای از پژوهش­ها نشون می­ده که هرچه مهارت حل مسئله در انسان قویتر باشه به همون اندازه زندگی موفق­تر و سالم­تری خواهد داشت.

نکات زیر در مسیر حل مسائل زندگی راه­گشا هستند:

-همیشه نخستین راه حل بهترین راه حل نیست؛ حل مسائل حتماً به بررسی‌­های بیشتر و دقیق­تری نیاز داره.

-به یاد داشته باشیم که همیشه کوتاهترین راه بهترین راه نیست.

-در رویارویی با انبوهی از مشکلاتِ به هم گره خورده، تلاش کنیم اونهارو را از نظر اهمیت اولویت‌بندی کنیم.

-اگر راه حلی را انتخاب کردیم، ولی به نتیجه نرسیدیم، ناامید نشیم. دنبال راه ­حل­های دیگه برای حل مشکل باشیم.

باید توجه داشته باشیم که هنگام رویارویی با مسئلۀ خشم برانگیز شتاب زده تصمیم نگیریم و از مهارت حل مسئله استفاده کنیم.

– بهبود مهارت­های ارتباطی

 بعضی وقتها در یک کشمکش خشم آلود، ممکنه شبیه این حرف­ها رو از خودمون یا دیگران شنیده باشیم: “این چیزی نبود که از تو شنیدم”، “ممکنه این حرف رو زده باشی اما چهره‌­ات چیز دیگه‌­ای می‌گفت”، “اصلا تو مهلت حرف زدن به من دادی؟!”، “فکر نمی­کردم ناراحت شده باشی، چون داشتی لبخند میزدی”

اگر با این شکایت­‌ها و نمونه‌­های مانند اون روبرو شدیم، باید هرچه زودتر دربارۀ تقویت مهارت­های ارتباطی­مون کاری بکنیم. برای مثال مهارت خوب گوش کردن به حرف­های دیگران ارتباط­‌گیری ما رو بهبود می­بخشه و شکل گیری احساس اعتماد رو آسون­تر میکنه. این اعتماد به ما کمک میکنه خشم خودمون رو کنترل کنیم یا از شدت اون کم کنیم.

بسیاری از سوء تفاهم­‌ها تنها به سبب ارتباط ضعیف به وجود میان. بعضی از ما به دلیل ناتوانی در برقراری ارتباط با مردم و انتقال افکار و احساساتمون خشمگین می­شیم.

اگر احساس کردیم که برقراری ارتباط برای ما سخته و این موضوع نقش مهمی در عصبانیت ما داره لازمه که این مهارت رو در خودمون تقویت کنیم.

– شناخت حالت­های ظاهری خشم

یکی از عواملی که به ما کمک میکنه در مدیریت خشم موفق باشیم، شناختِ حالت­های فیزیولوژی خشمه. به این ترتیب، همین که خشمگین شدیم تشخیص این حالت برای ما راحت میشه و قبل از اینکه شدت خشممون بیشتر بشه  اون رو کنترل کنیم. پس باید به نشانه­‌های ایجاد خشم در خودمون حساس باشیم و اونها رو به محض بروز، شناسایی کنیم. از جمله حالت­های فیزیولوژی خشم میشه به این موارد اشاره کرد:

افزایش ضربان قلب، افزایش فشار خون، گشاد شدن مردمک چشم، سفت شدن عضلات، سرخ شدن چهره، سریع­تر شدن تنفس، بی حس شدن برخی قسمت­های بدن، داغ شدن یا یخ کردن، عرق کردن، لرزش بدن و موارد دیگه که ممکنه در هر شخص نسبت به شخص دیگه متفاوت باشه. اما باید توجه داشته باشیم که هر فرد هنگام عصبانیت برخی نشانه­‌های جسمی رو تجربه میکنه. بنابراین لازمه برای کنترل خشم، اول الگوی برانگیختی خودش رو شناسایی کنه.

مثلا اولین نشانه‌­ای که هنگام خشم درمن به وجود می‌­آید کدوم حالته؟ علایم بعد از اون چیه؟ از زمان ظهور کدوم علامت کنترل خشم من دشوار میشه؟ بعد از اینکه ویژگی‌های شخصیمون رو در هنگام بروز خشم شناختیم، باید تلاش کنیم تا به محض بروز این نشانه‌ها از پیشروی خشممون جلوگیری کنیم.

– خودگویی مثبت

قرار گرفتن در شرایط استرس شدید، یکی از ویژگی­های زندگی در روزگار ماست. همۀ ما مرگ عزیزانمان را تجربه می­کنیم؛ همۀ ما با بیماری­های شدید رو به رو می­شیم؛ یکی از بستگانمون بیمار می­شه؛ در محل کار مجبور می­شیم برنامه‌­ای را در مهلتی کوتاه انجام بدیم…

و خیلی از اتفاق های اینچنینی که پیش بینی نشده هستن ….بله ، غافل گیر شدن از ویژگی­های استرسه. بسیاری از مردم حتی تا پیش از اینکه بدنشون از تاب و توان بیفته؛ یا عملکرد کاری­شون به طور  قابل توجهی افت کنه؛ متوجه نمی­شن که به آستانۀ مقابله و مدیریت استرسی رسیدن. این بحران ، استرس و ناکامی بیشتری به بار می­آره و به این ترتیب احتمال وقوع خشم افزایش پیدا می­کنه؛ چون استرس سوخت خشمه و در وضعیت استرسِ فراوان، خشم نابجا می­تونه مسئله­‌ساز بشه. اما میشه با روش خودگویی مثبت خودمون رو برای مواجهه با رویدادهای خشم برانگیز زندگی آماده کنیم. ما باید با تهیۀ فهرستی از تلقین­های مثبت، برای رویارویی با موقعیت­های خشم برانگیز آماده بشیم. برای نمونه قبل از روبرو شدن با اون مسئله با خودمون بگیم:

«این مسئله من رو ناراحت می­کنه، اما می­دانم چطور از عهده­‌اش بر بیام».

«مثل اینکه مسئله جدیه، باید خودم رو آماده کنم».

«زمانی­که احساس خشم کردم، خودم رو آرام می­کنم و خونسردیم رو حفظ می­کنم».

برای کنترل خشم با استفاده از مهارت خودگویی­ مثبت، میتونیم قبل از روبرو شدن با رویداد خشم برانگیز احساس خویشتن­داری و خودکارآمدی رو در خودمون تقویت کنیم و از این نوع عبارت­ها هنگام روبه رو شدن با مسئلۀ خشم برانگیز استفاده کنیم:

«حق دارم ناراحت باشم، اما باید روی اهدافم متمرکز بشم»

«نباید بگذارم خشم دیگران بر من اثر کنه؛ باید خویشتن دار باشم».

 شما می­توانید با استفاده از این روش، به جای خشمگین شدن، با موفقیت از پس استرس بربیاید.

– پرهیز از موقعیت­های تحریک­ کننده

خشم افراطی یک گناه مورد غضبه خداوندِ که باید ازش دوری کنیم. شاید بشه گفت یکی از مشخص­ترین راه­های جلوگیری از افراط در خشم، پرهیز از قرار گرفتن در موقعیت­هایی است که ما  رو خشمگین می­کنه. به قول معروف پیشگیری بهتر از درمانه. این معنا رو میشه نسبت به بعضی گناهان در آیات قرآن مشاهده کرد.

«ففرّوا الی اللّه انّی لکم منه نذیرٌ مبینٌ»[4]

 پس (از هرگونه گناه و انحراف) به سوی خدا فرار کنید، که من از سوی او برای شما هشدار دهنده هستم.

برای روشن شدن مطلب به مثال­های زیر توجه کنید:

-برای رهایی از دردسرهای ترافیک می­تونیم زمان مناسب و مسیر درست رو برای رفتن به مقصد در نظر بگیریم یا از وسایل حمل و نقل عمومی، مثل مترو یا اتوبوس استفاده کنیم تا عصبانی نشیم؛

-هنگامی که احساس می­کنیم صحبت دربارۀ مطالبی خاص یا گفت­وگو با شخصی معین داره ما  را خشمگین می­کنه؛ راه ساده اینه که از بحث­های بی­‌حاصل و صحبت­های غیرضروری پرهیز کنیم تا به خشم و پشیمانی منتهی نشه؛

-اگر عادت داریم کارهای خودمون رو دقیقۀ آخر انجام بدیم (مثلا آخرین لحظات سفر، وسایلمون رو جمع می­کنیم) تلاش کنیم که این عادت رو عوض کنیم و کارهامون رو زودتر تموم کنیم تا عصبانی نشیم؛

خلاصه برای کنترل خشم از قرار گرفتن در هر موقعیتی که باعث خشمگینی  می­شه دوری کنیم؛ مثال­های گفته شده تنها چند نمونه از روش­های جلوگیری از ورود به موقعیت­های خشم برانگیز بود.

اگر در محیطی قرار داریم که ممکنه ما رو برای خشمگین شدن تحریک بکنه (مثل نور زیاد یا کم یا محیط­های شلوغ و پر سر وصدا) می­تونیم اون عوامل را حذف کنیم یا تغییر محیط بدیم؛ مثل اینکه برای کاهش سروصدا، تلویزیون یا رادیو رو خاموش کنیم؛ نور محیط رو تنظیم کنیم؛ و اطرافمون رو مرتب کنیم.

اما نکته‌­ای که شما بینندۀ عزیز باید در نظر داشته باشید، اینه که به طور کلی پرهیز، راهبرد درازمدت خوبی برای برخورد با خشم نیست؛ چون امکان اینکه همیشه از موقعیت­های خشم برانگیز پرهیز کرد، وجود نداره.

– تغذیۀ مناسب

تغذیۀ مناسب و پرهیز  غذاییِ درست بر آستانۀ تحریک هر فرد به میزانی چشمگیری اثر می­گذارد. برخی غذاها سیستم اعصاب رو تحریک می­کنه. کسانی که به خوردن چنین غذاهایی عادت دارن، به راحتی عصبانی و نگران می­شن. برای مثال، خوردن غذاهای سرخ شده و تند، غذاهای ادویه­‌دار، ترشی، سرکه و غذاهای داغ باعث تحریک سیستم عصبی میشه. ولی برخی خوراکی‌­ها بر اعصاب و روان ما اثری ملایم می­گذاره. برای مثال، خوردن میوه‌های تازه، سبزیجات، عسل و شیر، میوه­‌های خشک، غلات، ماهی، گوشت­ مرغ و لیموترش می­تونه توانایی بدن رو برای تحمل استرس و جلوگیری از خشم سریع افزایش بده.

– ورزش

ازجمله راه­های موثر برای کنترل خشم و پیشگیری و رهایی از آن ورزش کردن به صورت منظمه. ورزش­هایی مثل پیاده‌­روی، دویدن، نرمش، شنا و فوتبال به ویژه در فضای باز ، نه تنها باعث افزایش سلامت جسمی می­شه، بلکه عاملی مهم در تسکین اعصاب و سلامت روانی به شمار می­ره. ورزش کردن باعثه ترشح آندروفین و ایجاد احساس نشاط و سرحالی میشه. ورزش مداوم سبب سلامت قلب و عروق، کاهش چربی­های زیان بخش بدن، زیباسازی شکل بدن، از بین بردن غم و افسردگی، اضطراب و خشم میشه. از طرف دیگه موجب افزایش عزت نفس، شادی، سرزندگی و خود مهارگری فرد در رفتارش می­شه.

– افزایش جنبه‌­های مثبت زندگی

ما می­تونیم خودمون رو با برنامه­‌هایی درگیر کنیم که انرژی رو جذب می­کنن. باور کلی استفادۀ متعادل و معقول از لذتها و تفریحات سالم مایۀ نشاط جسمی و روانی فرد می­شه که اولیای دینی ماهم به اون اشاره کردن. امام کاظم (ع) می­‌فرمایند:

«إِجْتَهِدُوا فى أَنْ یَکُونَ زَمانُکُمْ أَرْبَعَ ساعات:ساعَهً لِمُناجاهِ اللهِ، وَساعَهً لاَِمْرِالْمَعاشِ، وَساعَهً لِمُعاشَرَهِ الاِْخْوانِ والثِّقاهِ الَّذینَ یُعَرِّفُونَکُمْ عُیُوبَکُمْ وَیُخَلِّصُونَ لَکُمْ فِى الْباطِنِ، وَساعَهً تَخْلُونَ فیها لِلَذّاتِکُمْ فى غَیْرِ مُحَرَّم وَبِهذِهِ السّاعَهِ تَقْدِروُنَ عَلَى الثَّلاثِ ساعات»[5]

بکوشید که اوقات شبانه روزى شما چهار قسمت باشد: ساعتی براى مناجات با خدا،  ساعتی براى تهیّه معاش، ساعتی  براى معاشرت با برادان و افراد مورد اعتماد که عیب­هاى شما را به شما می فهمانند و در دل به شما اخلاص می­ورزند، و ساعتی را هم در آن خلوت می­کنید براى درک لذّت هاى حلال [و تفریحات سالم] و به وسیلۀ انجام این قسمت است که بر انجامِ وظایف آن سه قسمت دیگر توانا می­شوید.

 با غرق شدن در فعالیت­های لذت بخش مثل تفریحات سالم، شرکت در فعالیت­های اجتماعی و مراسم مذهبی وعبادی از اوقات خودمون لذت ببریم و تجربه‌­های مثبتمون رو به میزان چشم گیری  افزایش بدیم. برای مثال شرکت فعالانه در گروهی مذهبی می­تونه کم کم موثر باشه و باعث ایجاد نگرش مثبت به زندگی بشه. این نگرش اغلب می­تونه راه­های مختلف خشم و ستیزه­‌جویی را در ما مهار و کنترل کنه.

– تقویت حلم و بردباری

در روابط اجتماعی یا مسائل زندگی، خواه ­ناخواه عواملی موجب خشم انسان می­شن. در آموزه‌­های اسلام برای پیشگیری و رویارویی با غضب و کنترل خشم به بردباری و خویشتن­داری دستور داده شده و قرآن کریم این عمل رو یکی از ویژگی­های متقیان و مومنان می­دونه.

وَ سَارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَهٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَ جَنَّهٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ * الَّذِینَ یُنفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْکَاظِمِینَ الْغَیْظَ وَ الْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّـهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ

و به سوی آمرزشی از پروردگارتان و بهشتی که پهنایش [به وسعتِ] آسمان ها و زمین است بشتابید؛ بهشتی که برای پرهیزکاران آماده شده است؛ آنان که در گشایش و تنگ دستی انفاق می کنند، و خشم خود را فرو می برند، و از [خطاهایِ] مردم در می گذرند؛ و خدا نیکوکاران را دوست دارد.

مواردی که با اونها آشنا شدیم در سلامت جسمانی و روانی نقشی موثر دارن و عاملی در جهت پیشگیری از  آسیب­های روحی و روانی فرد و جامعه ­هستند. ویژگی فعالیت و کار پیوسته، وارد شدن فشارهای جسمی و روحی بر انسانه. به همین دلیل باید در کنار کار و تلاش روزمره، برخی تقویت­ کننده­‌ها به انسان روحیه بدن و آرامش ببخشند.

Cinque Terre

سبک زندگی

این مقاله بخشی از دوره سبک زندگی با موضوع اخلاق و سیره معصومین (ع) است که در موسسه نورالمجتبی (ع) تدریس شده است. دوره سبک زندگی توسط اساتید ارجمند دکتر سید محسن میرباقری، دکتر رفیعی و حجه‌الاسلام حسینی قمی تدریس شده است. شما می‌توانید برای آشنایی بیشتر با این دوره به اینجا مراجعه کنید.


[1] . وسائل الشیعه،ج11،ص298

[2].الکافی، ج9، ص305

[3].الکافی،ج2، ص303

[4].سورۀ ذاریات، آیۀ 50

[5] . بحار الأنوار،ج75،ص321