برای مشاهده نتایج کلید Enter و برای خروج کلید Esc را بفشارید.

کظم غیظ

کظم غیظ به معنای فرونشاندن خشم و کنترل آن است. بنابر آموزه‌های دینی کسی که جلوی خشم خود را بگیرد و آن را کنترل کند جایگاه ویژه‌ای نزد خداوند دارد. در روایات اسلامی برای کظم غیظ آثار فراوان دنیوی و اخروی ذکر شده است. در این مقاله به موضوع کظم غیظ و آثار آن می‌پردازیم. برخی از مطالب مهم مطرح شده در این مقاله عبارتند از:

  • اثر دنیوی کظم غیظ
  • آثار اُخروی کظم غیظ
  • کظم غیظ برای خدا
  • فرونشاندن خشم از راه معصیت

چکیده

  • در زبان عربی اصطلاحا «کظم غیظ» به معنای جلوگیری و فروبردن شعلۀ خشم به کار می‌رود.

  • از آثار دنیوی فرونشاندن خشم این است که خداوند به انسان عزت عنایت می‌کند.

  • برخی از آثار اُخروی کظم غیظ عبارتند از:
    1. نجات از اضطراب قیامت
    2. رضای از خدا در قیامت
  • فرونشاندن خشم زمانی بالاترین ارزش رو پیدا میکنه که اون فشار و هیجان رو تحمل کنی و خشمت رو کنار بگذاری، تا رضایت خداوند رو به دست بیاری.

  • از بدترین حالتهای فرونشاندن خشم اینه که کسی تصمیم بگیره خشمش رو از راه معصیت الهی خاموش کنه. مثلا از زور بازو و کتک زدن استفاده کنه یا تهمت بزنه تا طرف مقابل رو مغلوب کنه. چنین فردی نزد خداوند بسیار مبغوضه.


کظم غیظ

با نگاه به منابع اسلامی و بررسی اونها دربارۀ غضب و خشم به موضوع «کظم غیظ» برخورد می‌­کنیم. کظم غیظ مقدمه‌­ای برای صفت پسندیدۀ حلم است و انسان با تکرار کظم غیظه که می­تونه به حلم دست پیدا کنه.

کظم غیظ یعنی چه؟

کظم به معنای قفل زدنه. مثلا اگر در زبان عربی بگیم «کظمُ الباب» معنای اون میشه «در را قفل زد». معنای غیظ هم، همون حالتِ خشم و ناراحتی در انسانه. حالا در زبان عربی اصطلاحا «کظم غیظ» رو به معنای جلوگیری و فروبردن شعلۀ خشم به کار می­برن و به کسی کاظم می­گن که جلوی خشمش را می­گیره. پس اون زمانی که نیرویِ خشم به هیجان اومده و کنترل انسان بر این نیرو، خیلی مشکل و سخت شده، اینجا جائیه که باید از این حالت استفاده بشه. یعنی در جایی که انسان می­تونه خشمش رو اعمال کنه اما با فرونشاندن خشم از اون جلوگیری میکنه. اینجاست که کظم غیظ معنی پیدا میکنه. اگر انسان بتونه خودنگهدار باشه و اجازه نده این خشم به بیرون نفوذ پیدا کنه، به حالت کظم غیظ رسیده.

در بیان اولیای دینی ما فرونشاندن خشم یکی از موارد امتحانی انسان در این دنیا دونسته شده و از غیظ و خشم با عنوان بلای عظیم یاد شده است. امام صادق (ع) می­‌فرمایند:

«نِعْمَ الْجُرعَهُ الْغَیْظُ لِمَنْ صَبَرَ عَلَیْهَا ؛ فَإِنَّ عَظِیمَ الأَجرِ لَمِن عَظیمِ البَلَاءِ و ما أَحَبَّ اللّٰهُ قَوماً إلَّا ابتَلَاهُم.»[1]

نیکو جرعه ای است خشم برای کسی که بر آن صبر کند که پاداش بزرگ در برابر بلای بزرگ است و خدا مردمی را که دوست دارد مبتلاشان می سازد.

 به زبان آوردن و صحبت کردن دربارۀ کنترل خشم خیلی راحته ولی اون زمانی که انسان با صحنه­‌ای مواجه میشه که خشمش در حال لبریز شدنه، عمل به این دستورات خیلی سخت میشه. اما اگه بتونیم از این امتحان سربلند بیرون بیایم، رضایت حق تعالی رو برای خودمون به دست آوردیم.

در منابع دینی آثار کظم غیظ رو در دو دسته بیان کردند، آثار دنیوی فرونشاندن خشم و آثار اخروی، که ما در ادامه، دربارۀ هر دسته توضیحاتی خواهیم داد:

الف- آثار دنیوی کظم غیظ

از جمله آثار دنیوی فرونشاندن خشم اینه که اگر انسان در جایی حالت خشم پیدا کنه و از اعمال خشم خودداری کنه، خداوند عزت او را، هم در دنیا و هم در آخرت زیاد خواهد کرد. امام صادق (ع) فرمودند:

                        «مامِنْ عَبْدٍ کظَمَ غَیظاً الّا زادَهُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عِزّاً فی الدُّنْیا وَالآخِرَهِ»[2]

بنده ای نیست که خشم خود را فرو برد مگر اینکه خدای متعال بر عزّت او در دنیا و آخرت بیفزاید.

پس از آثار دنیوی فرونشاندن خشم اینه که خداوند به انسان عزت عنایت میکنه.

ب- آثار اُخروی کظم غیظ

1. نجات از اضطراب قیامت

اولین اثر اُخروی فرونشاندن خشم اینه که خداوند قلب انسان رو در قیامت از امن و ایمان پر خواهد کرد. چیزی که در اون روز انسان شدیداً بهش نیاز داره. در این زمینه امام باقر (ع) می‌­فرمایند:

«مَنْ کظَمَ غَیظاً وَ هُوَ یقْدِرُ عَلی امْضائِهِ حَشاهُ اللَّهُ قَلْبَهُ اَمْناً وَ ایماناً یوْمَ الْقِیمَهِ»[3]

هرکس خشمی را که می تواند آن را اعمال کند، فرو خورد، خداوند در قیامت دلش را مملو از ایمان و ایمنی گرداند.

2. رضای از خدا در قیامت

یکی دیگر از آثار کظم غیظ رضای از خدا در روز قیامته و چه چیزی بالاتر از این که انسان در قیامت به این درجه برسه که قلبش مملو از رضای الهی باشه. امام صادق (ع) می­‌فرمایند:

                   «مَنْ کظَمَ غَیظاً وَ لَوْ شاءَ انْ یمْضِیهُ امْضاهُ، امْلَأَهُ اللَّهُ قَلْبَهُ یوْمَ الْقِیمَهِ رِضاهُ»[4]

هرکس خشمی را که می تواند آن را اعمال کند، فرو برد، خداوند دلش را در قیامت از رضای خود پر می­‌گرداند.

ج- کظم غیظ برای خدا

تمام این آثار و سایر آثاری که برای فرونشاندن خشم بیان کردیم در اونجایی به اوج خودش می­رسه  که، برای خدا انجام بشه. یعنی کظم غیظ زمانی بالاترین ارزش رو پیدا میکنه که اون فشار و هیجان رو تحمل کنی و خشمت رو کنار بگذاری، تا رضایت خداوند رو به دست بیاری. در روایتی از پیامبر اکرم (ص) است که می‌­فرمایند:

                   « مَا جَرَّعَ عَبْدٌ جُرْعَهٍ أَعظَمَ أَجْرًا مِنْ جُرْعَهِ غَیْظٍ کَظَمَهَا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ عَزَّوَجَلّ»[5]

هیچ بنده‌­ای جرعه‌­ای را فرو نمی‌­دهد که از نظر اجر بزرگتر از جرعۀ غیظی باشد که آن را برای خدا فرو می‌­دهد.

پس اون خشمی که انسان برای خدا فرو ببره ارزشمنده، نه کظم غیظی که مربوط به دنیا و برای حفظ شئون دنیا  باشه.

فرونشاندن خشم از راه معصیت

از طرف دیگه اگر کسی تصمیم بگیره که خشمش رو از راه معصیت الهی خاموش کنه از بدترین حالت­های فرونشاندن خشم کمک گرفته. مثلا  از زور بازو و کتک زدن استفاده کنه یا تهمت بزنه یا با افشای سرّ و راز، طرف مقابل رو مغلوب کنه. چنین فردی نزد خداوند به قدری مبغوضه که در بیان معصومین (ع) یک درب خاص از درهای جهنم مخصوص این شخص میشه. روایتی از رسول اکرم (ص) است که فرمودند:

                     «اِنَّ لِجَهَنَّمَ باباً لایَدخُلُها إِلاّ مَن شَفا غَیظَهُ بِمَعصیَهِ اللّه»[6]

  برای جهنم دری است که جز کسی که با معصیت خدای تعالی خشم خود را فرو نشاند، از آن وارد نمی شود.

معمولاً زورگویان و ستمکاران این چنین­‌اند که قصد می­‌کنند خشم خودشون رو با معصیت الهی و آزار یا کشتن مومنان خاموش کنند و این بدترین راه است.

Cinque Terre

سبک زندگی

این مقاله بخشی از دوره سبک زندگی با موضوع اخلاق و سیره معصومین (ع) است که در موسسه نورالمجتبی (ع) تدریس شده است. دوره سبک زندگی توسط اساتید ارجمند دکتر سید محسن میرباقری، دکتر رفیعی و حجه‌الاسلام حسینی قمی تدریس شده است. شما می‌توانید برای آشنایی بیشتر با این دوره به اینجا مراجعه کنید.


[1].الکافی، ج2، ص109

[2].اصول کافى، جلد2، ص110

[3].وسایل الشیعه، ج8، ص 524.

[4].همان

[5] . مجموعه ورام، ج1، ص124

[6].همان، ص121